เรื่องราวกว่าจะมาเป็น “กระเป๋าหนังสีคราม” เบื้องหลังที่สะท้อนถึงความเป็นหนังย้อมครามโพนยางคำ
ไอเดีย!! ทีมวิจัย ม.เกษตรฯ สกลนคร
เครื่องหนังโคแท้จากโคขุนคุณภาพ ที่มีสีจากครามธรรมชาติ ย้อมสีมาตรฐานติดทน แปรรูปเป็นสินค้า งาน handmade ประเทศไทย แสดงความสินค้าท้องถิ่น เป็นสินค้าเครื่องหนังของใช้ประจำวันได้ ภายใต้แบรนด์เครื่องหนัง Pon Yang Kam
“สีคราม เป็น“สี“จากภูมิปัญญาชาวบ้านที่มีมานานหลายร้อยปี เป็นสีย้อมผ้าที่เก่าแก่ที่สุด จนถูกเรียกว่า “ราชาแห่งสีย้อม” มีหลักฐานบันทึกมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย มีคุณสมบัติคงทน ติดทนนาน และเป็นสีที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น การย้อมครามธรรมชาติมีสีฟ้าอ่อนจนถึงสีน้ำเงินเข้ม มีกลิ่นเฉพาะตัว ด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ของจังหวัดสกลนคร เหมาะแก่การเจริญเติบโตของต้นคราม มีอุณหภูมิที่พอเหมาะพอดีแก่การแช่ใยครามและหมักน้ำย้อม ทำให้เกิดสีผสมของสีเหลืองอมเขียว ส่งผลให้สีไม่ตก ติดทนนาน สีครามเข้มแสดงให้เห็นถึงความนิยมในสมัยก่อนที่ใช้ในการทำเกษตรกรรม ประดิษฐ์สิ่งของเครื่องใช้ จนสืบทอดมาถึงรุ่นลูกหลาน การย้อมคราม คือความภูมิปัญญาที่ชาวสกลนครภาคภูมิใจ เป็นหนึ่งใน GI ที่มีอัตลักษณ์เฉพาะตัว”
ในขั้นตอนของการย้อมหนังด้วยสีคราม คือการปรับเปลี่ยนจากการย้อมสีครามบนผ้า มาย้อมบนหนัง ซึ่งทำให้มีความยากเพิ่มขึ้นไปอีกเท่าตัว เนื่องด้วยสีครามจะติดค่อนข้างยากกับเนื้อของแผ่นหนัง จึงต้องทำการคิดค้นวิธีในกระบวนการผลิตที่เนื้อคราม ต้องมีสภาวะเหมาะสมที่จะสามารถติดกับแผ่นหนังได้ และต้องใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติทั้งหมด เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในทุกขั้นตอน
จากเศษหนังที่เหลือจากกระบวนการผลิตโคเนื้อคุณภาพสูง ของสหกรณ์การเลี้ยงปศุสัตว์ กรป.กลาง โพยางคำ จังหวัดสกลนคร หรือที่รู้จักในชื่อ Thai-French Beef เนื้อโคขุนโพนยางคำ ผลิตภัณฑ์ GI จังหวัดสกลนคร และการแข่งขันทางการตลาดหนังโค ของประเทศเพื่อนบ้านเอเชีย ได้แก่ อินเดีย ศรีลังกา อินโดนีเซีย ทำให้มูลค่าหนังโคในประเทศไทยมีมูลค่าต่ำลง ส่งผลให้โอกาสการส่งออกหนังวัวไปต่างปะเทศน้อยลง จากเดิมมูลค่าหนังโคสดกิโลกรัมละ 70 บาท ปัจจุบันราคาหนังโคในประเทศไทยอยู่ที่ราคา 10-15 บาท
“ทีมนักวิจัย ม.เกษตรศาสตร์ สกลนคร” ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสร้างมูลค่าเพิ่มหนังโค สู่แบรนด์แฟชั่น “เครื่องหนังโพนยางคำ” เครื่องหนังย้อมด้วยสีครามธรรมชาติ งานฝีมือ Hand made ทุกขั้นตอน ซึ่งผู้ออกแบบต้องการสื่อถึงความงดงามและทรงคุณค่าของงานท้องถิ่นผสมผสานกับความเป็นสินค้า GI สกลนคร ทั้งสองอย่างคือ เนื้อโคขุนคุณภาพโพนยางคำ และ ผ้าย้อมครามธรรมชาติ นำมาครีเอทผลงานชิ้นใหม่ที่ผสมผสานอย่างลงตัวและมีเอกลักษณ์
โดยใช้ Concept Design คือ การนำรูปทรงจากธรรมชาติ จากลวดลายบนผิวหนังของวัวที่อยู่ในสหกรณ์โพนยางคำ จังหวัดสกลนคร มาประยุกต์เป็นแพทเทรินลงบนแผ่นหนัง ที่ผ่านกระบวนการย้อมด้วยสีครามด้วยวัสดุจากธรรมชาติในสภาวะที่เหมาะสม แล้วนำสร้างเป็นกระเป๋าแบบต่าง ๆ งาน handmade ภายใต้แบรนด์เครื่องหนัง Pon Yang Kam เครื่องหนังโคแท้จากโคขุนคุณภาพ ที่มีสีจากครามธรรมชาติ ย้อมสีมาตรฐานติดทน
จากเหตุผลดังกล่าวทำให้ ทีมนักวิจัยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสกลนคร นำโดย หัวหน้าโครงการวิจัย ดร.ประภากรณ์ แสงวิจิตร รองคณบดีฝ่ายกิจการพิเศษและวิเทศสัมพันธ์ คณะวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ ได้รับโจทย์จาก สหกรณ์การเลี้ยงปศุสัตว์ กรป.กลาง โพยางคำ จังหวัดสกลนคร ให้คิดโครงการเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มหนังโค โดยผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นและความเชี่ยวชาญการย้อมสีครามธรรมชาติ ที่เป็นเทคนิคการย้อมสีธรรมชาติ ที่ได้รับการยอมรับในระดับประเทศ โดยได้รับการสนับสนุนจากกองทุน FTA กรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ในปี 2564 จากการนำหนังโคขุนโพนยางคำ มาย้อมครามสีธรรมชาติภายใต้สภาวะการย้อมที่เหมาะสม และได้ออกแบบเครื่องหนังกระเป๋า และได้ถ่ายทอดองค์ความรู้การย้อมหนังด้วยสีครามธรรมชาติ เทคนิคการตัดเย็บเครื่องหนัง ให้กับลูกหลานสมาชิกสหกรณ์โพนยางคำ จำนวน 30 ราย และได้เริ่มทำการตลาดเพื่อจำหน่ายสินค้าเครื่องหนังเหล่านี้โดยศูนย์จำหน่ายหลักคือผ่านสหกรณ์โพนยางคำ สกลนคร และจำหน่ายผ่านออนไลน์ 
ดร.ประภากรณ์ แสงวิจิตร หัวหน้าโครงการวิจัย เผยว่า “จุดเด่นของเครื่องหนังย้อมสีครามธรรมชาตินี้ มาจากองค์ความรู้ผสมผสานกับวัฒนธรรมท้องถิ่นเดิมของสกลนคร ที่มีฐานความรู้เรื่องการย้อมเย็นจากต้นคราม อย่างที่เราทราบกันในปัจจุบันสีครามจะมาจากสีครามธรรมชาติและครามสังเคราะห์ ในส่วนสีครามธรรมชาตินี้ตามสมัยโบราณจะนำเสื้อผ้ามาย้อมสีครามธรรมชาติ เพราะด้วยเป็นสีที่มีความคงทน เป็นสีที่เป็นเอกลักษณ์ของโทนสีคราม ในจังหวัดสกลนครมีถ่ายทอดองค์ความรู้การปลูกต้นคราม การก่อหม้อ และการย้อมผ้าด้วยครามธรรมชาติกันมานาน การย้อมหนังก็เช่นกัน เป็นการย้อมสีครามธรรมชาติบนหนังโคในสภาวะที่เหมาะสม จากวัตถุดิบธรรมชาติเพื่อการเตรียมน้ำย้อมครามที่จะสามารถย้อมเครื่องหนังให้ได้สีคราม”
“ความยากของงานนี้คือการที่ต้องปรับจาก การย้อมครามบนผ้ามาเป็นการย้อมหนังแทน และการศึกษาครั้งนี้นักวิจัยต้องกำหนดสภาวะที่ต้องใช้กระบวนการธรรมชาติทั้งหมดเพื่อการย้อมสีคราม ทีมนักวิจัยได้ใช้เวลาพอสมควรในการหาสภาวะที่เหมาะสมแล้วเป็นกระบวนการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ความเข้มของสีที่เปลี่ยนไปก็มาจากสภาวะความเป็นกรดเป็นด่าง งานวิจัยการย้อมหนังโค นี้ได้พัฒนารูปแบบการก่อหม้อย้อมคราม จากโบราณการย้อมผ้าครามต้องใช้เวลา 7-14 วัน ตั้งแต่การก่อหม้อจนได้สีครามและย้อมผ้าคราม พัฒนามาให้สามารถที่จะก่อหม้อเพียง 1 วัน ก็สามารถย้อมหนังโคได้ อีกทั้งเพื่อการควบคุมคุณภาพของสีคราม เราได้เพิ่มเติมกระบวนการง่ายๆ เพื่อการสังเกตลักษณะทางเคมีและกายภาพของสีคราม ด้วยการตรวจวัดค่าความเป็นกรดเป็นด่างของน้ำย้อม (สูตรโบราณจะทำการทดสอบด้วยการชิมรสเค็มของน้ำย้อม)” ดร.ประภากรณ์ กล่าวปิดท้าย
กระบวนการย้อมสีหนังด้วยคราม
- ใช้วัตถุดิบครามจากต้นครามที่อยู่ในพื้นที่จังหวัดสกลนคร
- โดยจะต้องตัดต้นครามในเวลาก่อน 7 โมงเช้า นำต้นครามมาแช่น้ำเป็นเวลา 1 คืน
- ใช้ตระกร้อไผ่ทำการตีกวนให้ตัวครามตกตะกอน กรองจนได้ครามเปียกจากนั้นน้ำไปก่อหม้อคราม
- ก่อหม้อครามผสมกับผลไม้ เพื่อให้เนื้อครามเปียก เปลี่ยนรูปเป็นสารละลายน้ำได้
- ตะกอนครามจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองอมเขียว จนกระทั่งเป็นสีเหลืองแก่ ตรวจสอบค่า pH ให้มีความเป็นด่าง จึงจะได้สภาพวะที่เหมาะสมในการย้อมสีหนังด้วยคราม
สินค้านำร่องภายใต้แบรนด์เครื่องหนัง Pon Yang Kam เครื่องหนังโคแท้จากโคขุนคุณภาพ มี 8 แบบได้แก่
- กระเป๋าเอนกประสงค์ (Multi-purpose bag, beautiful blue cow pattern) มีรูปทรงเรียบง่ายทันสมัย ราคาเริ่มต้น
- กระเป๋าสตางค์ผู้ชาย-ผู้หญิงแบบยาว (Wallet, beautiful blue cow pattern)
- กระเป๋าแทบเลต/ไอแพด/Laptop (pattern Tablet bag, beautiful blue cow pattern)
- กระเป๋าถือผู้หญิงแบบมีหูจับ (Retro handbag, beautiful blue cow)
- กระเป๋าถือผู้หญิงแบบมีสาย สั้น / ยาว
- กระเป๋าสตางค์แบบสั้น
- พวงกุญแจ
- สายแมส
กระเป๋าหนังที่สามารถย้อมสีครามได้ ต้องใช้เวลาในการค้นหาสภาวะที่เหมาะสมในการย้อมสีครามในหลายสัปดาห์ ในขั้นตอนของการเตรียมเนื้อคราม ย้อมสีครามให้สีติดทนนาน และสม่ำเสมอทั่วกัน และนำขึ้นจนแห้งใช้เวลา 2-3 วัน และขั้นตอนการตัดเย็บกระเป๋าด้วยมือ ที่มีการดีไซน์อย่างมีเอกลักษณ์ คัดเลือกชิ้นหนังที่สวยงามและเหมาะสม เทคนิคในการตัดเย็บที่ละเอียดอ่อน และใช้ความชำนาญพิถีพิถันในการสร้างชิ้นงานหนึ่งชิ้น ใช้เวลาประมาณ 2-3 วัน จากการใส่ใจธรรมชาติ กระบวนการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และความตั้งใจผลิตชิ้นงานด้วยฝีมือ จึงทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณค่า สะท้อนความเป็นเอกลักษณ์ และความสวยงามในวัฒนธรรม รวมถึงจิตใจที่ดีงาม
สนใจสั่งซื้อ เครื่องหนังย้อมครามโพนยางคำ ติดต่อ
- Facebook: เครื่องหนังย้อมคราม โพนยางคำ
- Instagram: pone_yangkham
- Tel : 086 233 5457 หรือ 063 491 5324
